:: سوال ::

فرق حكومت ولایت فقیه و دیكتاتوری چیست؟


 پاسخ :

در این رابطه باید به دقت ویژگیهای نظام استبداد دیكتاتوری را شناخت، سپس نسبت آن را با حكومت دینی سنجید در رابطه با این كه تعریف دقیق نظام دیكتاتوری چیست دیدگاههای متفاوتی وجود دارد، لیكن در اینجامی‏توان به چند ویژگی مهم نظامهای استبدادی اشاره كرد. این ویژگیها عبارتند از:
خودكامگی، شخصی مداری به جای قانون مداری، تحمیل سلطه از طریق زور، فقدان مكانیسمی جهت نظارت عمومی، فقدان مكانیسمی جهت مهار و كنترل قدرت.
توضیح:
ـ خودخواهی و خودكامگی و نفس مداری (
selfcentrism) از مهمترین ویژگیهای‏ نظامهای استبدادی و دسپوتیستی(despotism)است. این ویژگی ابعاد و مظاهر مختلفی دارد از جمله:
الف) نفس مداری در خاستگاه؛ حكومتهای دیكتاتورمآب اصولاً براساس نفس پرستی، قدرت طلبی، كامجویی وهواخواهی شخص یا گروه ویژه‏ای شكل می‏گیرد. در حالیكه دین اساسا با سلطه‏جویی و ریاست طلبی ستیز و عناددارد. و حكومت را تنها با خاستگاه الهی و خدا محورانه (
Theocentric) می‏پذیرد.
ب) تقدم منافع شخصی بر مصالح اجتماعی؛ عموما در نظام‏های دیكتاتورانه منافع، خواستها و تمایلات شخص یاهیئت حاكمه بر مصالح و منافع عمومی تقدم دارد.
در طول تاریخ حاكمان دیكتاتورمآب تنها در جستجوی انباشت سرمایه‏ها و بلعیدن ثروت‏های كلان جامعه بوده وتا آنجا كه توانسته‏اند در بلعیدن منابع و سرمایه‏های عمومی ذره‏ای فروگذار نكرده‏اند. در حالی كه در حكومت دینی حاكم یا حاكمان باید با تمام وجود خود را وقف خدمت به جامعه نمایند و در تعارض بین منافع فردی آنان و مصالح اجتماعی، تقدم با منافع عمومی و اجتماعی است.
ج) جهت گیری قوانین بر اساس خواستهای شخص؛ نوعا در نظامهای دیكتاتوری كوشش می‏شود كه در حد امكان قوانین مناسب با تأمین منافع و خواستهای دنیاپرستانه حاكم یا طبقه حاكم وضع شود. به عنوان مثال در زمان شاه،قانونی به مجلس شورای ملی داده شد و تصویب گردید كه بر اساس آن خاندان سلطنت از دادن مالیات معاف باشند،این در حالی است كه بر اساس محاسبه‏ای كه هنگام خروج شاه از ایران انجام شد اگر ثروت او تبدیل به پنج تومانی می‏شد سه دور بر گرد كره زمین می‏چرخید.
برای آگاهی بیشتر ر.ك: تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج 2، دكتر سید جلال‏الدین مدنی.
اما در حكومت دین قانون صرفا براساس هنجارهای الهی و مصالح اجتماعی وضع می‏شود، و به هیچ‏وجه شخص نمی‏تواند منافع و خواستهای خود را بر قانون تحمیل نماید.
د) تقدم بر قانون؛ یكی از دیگر ویژگی‏های نظام‏های دیكتاتورانه آن است كه حتی‏الامكان خواست و اراده شخصیا طبقه حاكم را بر قانون مقدم و آنگاه كه قانون با منافع و خواستهای حاكم یا حاكمان در تعارض افتد شخص مداری جانشین قانون‏مداری می‏شود. این روش به دنبال بند (ج) در واقع گونه دوم از تقدم بر قانون است. اما در حكومت اسلامی همگان در برابر قانون مساوی‏اند و هیچكس بر قانون تقدم ندارد، چنانكه در قانون اساسی اصل نیز در این مسأله تصریح شده است.
ه) تحدید آزادی‏ها در جهت منافع شخص یا هیئت حاكمه؛ در نظام‏های دیكتاتورانه آزادی‏های فردی و اجتماعی مردم برای حفظ قدرت و منافع تا آخرین حد ممكن محدود می‏گردد. در حالی كه در جمهوری اسلامی، قانون اساسی به آزادی‏های اساسی از قبیل: آزادی فردی، آزادی فكر و عقیده، آزادی سیاسی، آزادی انتخاب شغل و... تصریح گردیده است و تنها چیزی كه آزادی را محدود می‏سازد اصول و قوانین اسلامی و مصالح اجتماعی است.
برای آگاهی بیشتر ر.ك: حقوق اساسی و ساختار حكومت جمهوری اسلامی ایران، دكتر قاسم شعبانی، ص 110 - 119).
2ـ در نظام‏های دیكتاتورانه و مستبد حاكمان زمان از طریق سلطه نظامی قدرت را به دست گرفته و یا از طریق آن قدرت خود را تحكیم می‏بخشند و در برابر مخالفت توده با استفاده از زور سلطه خود را تحكیم می‏بخشند. در حالی كه ولی‏ فقیه حق ندارد خود را بر مردم تحمیل نماید.
3ـ در نظام‏های دیكتاتورانه راهی قانونی برای كنترل و نظارت عمومی و مهار قدرت وجود ندارد. در حالی كه در نظام جمهوری اسلامی و ولایت فقیه راه‏های متعددی در این زمینه وجود دارد. از جمله مجلس خبرگان به نمایندگی ازمردم موظف بر كنترل و نظارت نسبت به توانایی‏ها و عملكرد رهبری است و در صورت ضعف، سوء مدیریت یاتخلف از وظایف قانونی او را عزل می‏نماید.

 نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاهها